Rok Myśliwego wg. Włodzimierza Korsaka- Rozdział 35           
ROZDZIAŁ XXXV


Rozmiar: 1988 bajtów                              TROPY


najomość tropów zwierzyny jest bardzo ważną dla dobrego myśliwego. Nie odnosi się to do panów strzelców z naganki, dla których cała przyjemność myśliwska redukuje się do jaknajwiększej ilości strzałów do napędzanej zwierzyny- ale do prawdziwych myśliwych miłujących przyrodę i dzikie z nią obcowanie, dla których równie miłem będzie skryte badanie zwyczajów zwierzyny, jak i samotny strzał w głębokiej kniei, którego sposobność samemu sobie zawdzięcza.
            Po tropach poznać można nie tylko gatunek zwierzyny, ale często jej płeć, wiek i wielkość, a także czas, w którym przechodziła. Oczywiście najłatwiejsze tropienie jest w zimie, po śniegu, zwłaszcza po wilgotnej ponowie, na której zostają ślady, jak pieczęcie na wosku wyciśnięte. Określenie czasu jest rzeczą jedynie wprawy i obserwacji i teoretycznie ująć się nie daje; główną uwagę zwracać trzeba na zmiany atmosferyczne, które zajść mogły w międzyczasie stąpnięcia zwierza i nadejścia myśliwego. Na śniegu też przeważnie badać można pełny trop zwierza czyli całe dokładne odbicie wszystkich czterech nóg, ich kolejność i porządek, podczas gdy po "czarnym tropie" ślad redukuje się (poza znakami na trawie i ziołach przez ich nachylenie) do pojedyńczych odcisków na odpowiednim, miękkim gruncie. W śniegu głębokim ślady zawsze są zasypane przy podnoszeniu nogi; wówczas orjentować się można głównie po figurze tropu, a nie po pojedyńczych odciskach. Najwyraźniejsze odciski, jak rzekłem, bywają w odwilż i wówczas też przez topnienie śniegu ślad się powiększa, dochodząc nieraz do bajecznych rozmiarów: obserwowałem np. trop zajęczy w czasie odwilży, który miał 15 cm. długości na 12 cm. szerokości.
           Pojedyńczy odcisk mało stosunkowo się zmienia przy różnych ruchach zwierzęcia; największe jeszcze różnice przedstawiają kopytowce, które tymbardziej racice rozszerzają, im szybciej idą. Zato pełny ślad zmienia się zasadniczo przy przejściu z kłusa w galop i cwał, wyjątek stanowią zające i króliki, które kroku i kłusa nie posiadają.
149
           Zwykle ruchy zwierząt są następujące: powolniejszy- to krok, który przyspieszony przechodzi w kłus, zaś zwierzę, pobudzone do szybszego biegu, zaczyna dawać większe susy i przechodzi w galop i w cwał. Przy kroku i kłusie ruch nóg jest krzyżowy, czyli zwierze podnosi jednocześnie i opuszcza lewą przednią z prawą tylną i prawą przednią z lewą tylna, przyczym-zwykle w kłusie- ślad tylny trafia w przedni, prawy w prawy, lewy w lewy; przytym zdarza się "przestęp", jeżeli zwierz nogę tylną zanosi poza ślad przedniej, a "niedostęp", jeżeli jej do tego śladu nie donosi. "Boczny stęp" będzie, jeżeli tylne nogi zwierze rozstawia szerzej i ślady ich wypadają po dwuch bokach nóg przednich; bywa to najczęściej pod wiosnę u cielnych łosz, łań i kóz.


           Rys.33. Odcisk lewej tylnej łapy      Rys.34. Odcisk prawej przedniej łapy
                           niedźwiedzia                                   niedźwiedzia

           Przy galopie i cwale zwierz rusza jednocześnie obydwiema przednimi i tylnemi nogami, przyczym te ostatnie zanosi o wiele przed przednie, co najwidoczniejsze jest na tropie zająca. Ruch tego ostatniego, jak również i królika, jest stały galop, który w wolnem stadjum zwie się "kicaniem". Również kuny, tchórze i gronostaje chodzą bardzo rzadko krokiem, szcze-
150
gólnie po śniegu, a zwykle skaczą, nawet w wolnem Rozmiar: 3917 bajtów tempie. Przejdę teraz do rozpatrzenia pojedyńczych gatunków zwierzyny. zamieszczone rysunki są naturalnej wielkości, oprócz tych, które mają oznaczone zmniejszenie.

1.NIEDŹWIEDŹ

         Nienapróżno porównują trop niedźwiedzi do ludzkich śladów. Jest rzeczywiście pewne podobieństwo, inna jednak budowa stopy i wybitne pazury; o tyle znów trop ten różni się od innych zwierzęcych i tak jest charakterystyczny, że ten, kto go raz widział, pamiętać będzie zawsze i nie omyli się w rozpoznaniu go na nowo. Należąc do stopochodów, niedźwiedź zostawia odcisk całej, pełnej stopy nóg tylnych(rys.33), przednie zaś na małym śniegu lub suchym gruncie dają trop okrągły i tylko przy głębokim śniegu, lub na grzązkiej ziemi odbija się okrągła, wystająca pięta (rys.34), nadając śladowi kształt podłużny.
           Idąc krokiem zostawia ślady, jak rys.35 wskazuje; kłusa rzadko chodzi, zwykle od razu przechodzi w krótki galop, zmieniający się w nadzwyczaj szybki cwał, podczas którego zwierz sadzi ogromnymi susami, a kolosalna siła pozwala mu poruszać się z łatwością w głębokim śniegu, w którym człowiek od razu z sił opada.
           Zamieszczone odciski łap może dać niedźwiedź wagi 250-300 funtów; sztuki większe mają proporcjonalnie większy trop, dochodzący do 32 cm długości, co odpowiada mnie więcej wadze 700-800 funtów. Niedźwiedź idzie przeważnie trop w trop, czasem z niedostępem, rzadziej znacznie trafia się przestęp. Pazury, zagłębiając się, zastawiają wyraźne ślady na suchym gruncie, a zwierz w galopie rwie potężnie ziemię, dając trop rzucający się od razu w oczy.

2.WILK

         Trop, zdawałoby się , podobny do psiego, a jednak inny i odróżnić go można z łatwością: łapa dłuższa,
151
poduszki palcowe wyraźniejsze i wypuklejsze, pazury dłuższe, a ślad cały wyrażnniejszy, podczas gdy psi bardziej stuszowany, okrąglejszy i rzadko tej wielkości dosięgający, co trop samego wilka. Trop przedniej łapy odróżnić można od tylnej łatwo, gdyż jest on wyraźniejszy, lepiej zawsze odciśnięty, a przy tym dłoniowa poduszka jest wewnątrz wygięta, podczas gdy tylna okrągławo na zewnątrz występuje (patrz rys.38).
           Wielkość tropu jest różna, zależnie od płci i wieku; największy daje stary wilk, potym wilczyca (trudny do odróżnienia, nieco od wilczego węższy). Młode w zimie mają trop wielkości zwykłego psa, około 8 cm długości, podczas gdy ślad starego dochodzi do 10 cm długości i 8 cm szerokości.Rys.36 Odcisk lewej przedniej łapy wilka i psa
           Idąc kłusem, wilk "sznuruje", to jest stawia ślady trop w trop w linji mniej więcej prostej; w kroku tropy idą bardziej w zygzak, przytym częsty jest niedostęp, przestępu nie ma. W galopie i cwale wilk sadzi susami, rozstawiając palce szerzej, przez co i trop jest większy i szerszy. W cwale, zwłaszcza gdy przestraszony, daje skoki olbrzymie, dochodzące nieraz do 6-ciu metrów długości.
152
           Rys.37 Schemat tropów wilczych
           Rys.38 Schemat odcisków przedniej i tylnej łapy wilczej
           Rys.39. Schemat tropów lisa
153
           Rys.40 Porównawcze odciski lisa i jamnika
154

3.LIS

         Trop lisa przypomina ślad niewielkiego pieska, tak, że po pojedyńczym odcisku niezawsze można go rozpoznać, chociaż przy porównaniu obydwuch widać różnice (rys.40). Ślad lisa jest bardziej podłużny, a węższy i pazury są wyraźniejsze, smuklejsze i dłuższe. Na śniegu jednak o wiele łatwiej jest rozróżnić te dwa rodzaje śladów. Żadne zwierzę nie sznuruje tak równo, jak lis w kłusie: często bywa to linia matematycznie prosta, bez najmniejszego odchylenia na boki pojedyńczych odcisków, przytym idzie on wyraźnie krok w krok, trafiając dokładnie tylną w trop przedniej łapy. Krokiem idzie rzadko, a wówczas łapy stawia w zygzak. Przyśpieszając kłusa, daje mocny przestęp, tak , że tworzy się podwójny ślad (rys.39 B); w galopie sadzi susami, przy pogoni za zdobyczą lub w szybkiej ucieczce podobnymi z figury do zajęczych; galopując średnio szybko, daje ślad pokazany na rys.41 A. Na tropie widać nieraz w miękkim śniegu podłużną bruzdę: jest to ślad wleczonej kity, którą lis w kłusie nizko przy ziemi opuszczoną trzyma.


4. RYŚ

         Odróżnić trop rysia od innych jest bardzo łatwo po tym, że schowane pazury odcisków nie zostawiają. Ślad jest okrągły, od brzegu łagodnie stuszowany; od wewnątrz- przeciwnie- poduszki palcowe wyraźnie są odgraniczone. Na ponowie, szczególnie przy śniegu nieco wilgotnym, pozostaje w środku tropu wyraźne wzniesienie ściśniętego palcami stwardniałego śniegu, nadająca tropowi bardzo charakterystyczną cechę, nie spotykaną u innej zwierzyny. Ryś idzie krokiem i kłusem, sznurując bardzo wyraźnie, i tylko w wolnym kroku dając do sznura zbliżony zygzak. Polując lub przestraszony, daje ryś susy o figurze podobnej do wilczych, a tylko krótsze z powodu niższych nóg. Wówczas też, zwłaszcza na łowach, widzieć niekiedy można odbicie wysuniętych pazurów. Idąc krokiem , w gęstwinie, ryś prawie się czołga i wówczas, przy głębszym śniegu, często szoruje po nim brzuchem, pozostawiając wyraźny tego ślad.


5. BORSUK

         Śladów borsuka na śniegu sienie widzi; przeważnie też ma się do czynienia z pojedyńczymi odciskami jego łap w piasku lub mokrym gruncie. Poznać je łatwo- zwłaszcza przednie- po wybitnie długich pazurach, tylne
155
           Rys. 41. Schemat topów lisa
           Rys. 42. Schemat tropu gonnego wilka w szybkim biegu
155
           Rys.43. Odcisk łapy rysia
           Rys.44. Schemat tropu rysia
           Rys.45. Odcisk łap borsuka (lewej pary)
           Rys.46. Odcisk prawej przedniej łapy wydry
156
           Rys.47. Schemat tropów wydry: A - w kroku, B - w susach, C - ślad gonny
           Rys.48. Odcisk prawej tylnej łapy wydry
           Rys.49. Schemat tropów kuny: A - w susach. B - gonny
157
zaś po specjalnie rozwiniętej pięcie, którą najczęściej całą odciska. Chodzi on przeważnie wolno, najczęściej z niedostępem (rys.45), a ślad daje mocno zygzakowaty. Zestraszony biegnie niezgrabnym galopem, dając figurę podobną do lisiej z rys.41B.


6.WYDRA

           Trop , łatwy do rozpoznania, daje w kroku wijącą się linie z wyraźnym, silnym niedostępem. Przechodząc od rzeki do rzeki, nieraz dość daleko, idzie czasem przez głębszy śnieg skokami (rys.47B); przestraszona daje susy ( C ). Na głębszym śniegu pozostawia wlokący się ogon wyraźną bruzdę, zacierającą ślad.


7.KUNA

         Pojedyńczy odcisk przypomina nieco zajęczy, inny jest jednak rozkład pazurów, a poduszki palcowe, niewidoczne u zająca, u kuny występują dość wyraźnie. Zwykły chód - to skok, w którym trop wypada podwójny, obok siebie, i nieco na ukos, przeważnie jednak pod katem prostym do kierunku biegu. Dając skoki, trafia zwykle tylnemi łapkami dokładnie w trop przednich; czasem tylko przy głębszym śniegu trafia się niedostęp. Ślad kuny domowej różni się - jak widać z rysunku - bardzo wybitnie. Idąc krokiem, daje trop zygzakowaty, jest to jednak zjawiskiem nieczęstym i przeważnie widzieć można typowe "dwójki", pozwalające rozróżnić ślad kuny najmniej wprawnemu myśliwemu. Przestraszona daje susy galopowe.
            Rys.50. Odciski przednich łap kuny: A - leśnej=tumaka, B - domowej=kamionki

159

8.TCHÓRZ

         Niewielki trop o bardzo wyraźnych, ostro odznaczonych poduszkach palcowych i długich pazurach. Chodzi przeważnie skokami, jak kuna; trop bardziej skośny, często podwójny lub nawet poczwórny ( każda łapka osobno ). W ucieczce susy galopowe.
           Rys.51. Schemat tropów tchórza, A-w susach, B- to samo, C-ślad gonny
           Rys.52. Odcisk lewej przedniej łapki tchórza
           Rys.53. Odciski lewych łapek gronostaja: A- przedniej, B- tylnej
           Rys.54. Odcisk "dwójki" gronostaja w śniegu

160

9. GRONOSTAJ

         Idzie tylko skokami, bardzo dużymi w stosunku do wielkości tropu. Ślad podwójny, skośny, czasem z powodu niedostępu podwójny lub poczwórny. Ucieka susami galopowymi.


10. BÓBR

         Zrzadka na Polesiu spotkać można jego dziwaczny ślad, odbity na mokrym gruncie nadrzecznym. Jak widać na rysunku ( rys.56), przednie łapy zwyczajne, nieco do psich podobne, tylne natomiast o wiele większe z długimi palcami, opatrzone wielką błoną.


11. ZAJĄC SZARAK

           

Znany każdemu, nawet początkującemu myśliwemu, charakterystyczny trop. Pojedyńczy odcisk podłużny, ostro zakończony, tylnie skoki znacznie większe od przednich. Figura całego tropu ma podobieństwo litery Y, a której poprzeczne do biegu są odciski łap tylnych, zaś równoległe przednich. Kicajac wolno opiera się nieraz całemi stopami tylnych nóg, dając trop długi i wciśnięty, takiż ślad zostawia gdy staje słupka; w ucieczce idzie wielkimi susami, a w chwili przestrachu może dać wprost nieprawdopodobny skok. Zdarzyło mi się raz widzieć skok zająca, przestraszonego widokiem człowieka, który mu się znienacka ukazał, mierzący 14 dobrych kroków, czyli mniej więcej 10 metrów.




12. ZAJĄC BIELAK

         Trop na śniegu większy od szaraka z powodu łap bardzo obrośniętych, różni się też wybitnie przy wolnym ruchu, gdyż i przednie skoki stawia poprzecznie do kierunku biegu (rys.59A). Pojedyńcze odciski tylnych łap na śniegu przy skoku są zupełnie okrągłe, wielkich bardzo rozmiarów, szczególnie w miękkim śniegu z powodu rozstawiania palców, przystosowanych do głębszych śniegów północy.


13. KRÓLIK


         Trop jego podobny zupełnie do zajęczego, znacznie jednak mniejszy i poduszki palcowe nieco wyraźniejsze. Figura śladu zupełnie zajęcza. Odróżnić od śladów młodych, małych jeszcze zajączków prawie nie można.

161

           Rys.55. Schemat tropu gronostaja: A - w susach, B _ gonny
           Rys.56. Odcisk łap bobra
           Rys. 57. Odcisk prawej przedniej łapki zająca
162
           Rys.58. Schemat tropów zajęczych: A - w kicaniu, B - w biegu, C - gonny
           Rys.59. Schemat tropów bielaka: A - w wolnem tempie, R - gonny
163
           Rys.60. Schemat skoku bielaka
           Rys.61. Odcisk lewej przedniej łapki królika
           Rys.62. Odcisk racicy starego rogala łosia w biegu


14. ŁOŚ

         Olbrzymie, ostro zakończone racice, bardzo szeroko rozstawione n na gruncie mokrym i w głębokim śniegu, czynią ślad jego tak charakterystycznym, że omylić się niepodobna. Od śladów pasącego się po lasach bydła różni się wybitnie właśnie ostrem zakończeniem racic, podczas gdy u krowy są one zaokrąglone; podobne są więc do jelenich tropów, tylko większe i nieco na płasko od przodu przycięte. Trop łoszy węższy jest cokolwiek od tropu rogala i ostrzej zakończony; zdarza się też nieco mniejszy; zdarza się jednak, że łosze mają ślad nawet równej długości ze śladem słabego ósmaka.
           W kroku racice nie są rozstawione, a byk daje ślad bardziej zygzakowaty od łoszy i krok ma większy, przeważnie z niedostępem. W kłusie racice się rozszerzają, przyczem przednie więcej od tylnych i każda z nich znaczy ślad z osobna., ponieważ w kłusie idzie łoś ze znacznym przestepem, wynoszącym 3-4 razy długość odcisku racicy; trop taki ma wygląd charakterystyczny ( patrz rys.64C). Młodzież w stosunku do wieku ma tropy różnej wielkości, zawsze jednak łatwe do rozróżnienia powyżej wskazanem, ostrem zakończeniu racic.
           Od stycznia łosze, będąc cielne, dają "boczny stęp", to jest tylne nogi rozstawiają szerzej od przednich, co na tropie śniegowym widać wyraźnie, i to tym więcej, im bliżej ku wiośnie. Galopem łoś nie chodzi, lecz co najwyżej - w chwili przestrach lub po strzale-daje kilka wielkich susów, poczym od razu przechodzi w kłus, tak nieraz szybki, że pies cwałem ledwo mu nadążyć może.
           Rys.63. Odcisk racicy starej łoszy w biegu

165
           Rys.64 Schemat tropów łosich: A-byka w kroku, B-łoszy w kroku, C-Łoszy w kłusie

15. ŁOŚ

        Ślad przy zamkniętych racicach bardzo foremny o harmonijnych linjach: byka duży do 11 cm. długości, łani mniejszy, o bokach bardziej płaskich, a mocniej zaokrąglonych końcach, długości do 9 cm. W biegu lub na mokrym gruncie racice się rozszerzają i odbija się też druga,
166
           Rys.65. Schemat tropów jelenich: A-byka, B-łani, C-w galopie
           Rys.66. Odcisk racicy kapitalnego byka jelenia.
           Rys.67. Odcisk gonny dwunastaka
           Rys.68. Odcisk pary racic starej łani
           tylna para raciczek, podczas gdy w kroku i kłusie nie dotyka ona ziemi, chyba w głębszym śniegu. U łosia, jak widać z odnośnych rysunków, tylne raciczki odbijają się zawsze. W kroku i kłusie idzie krok w krok zarówno byk jak i łania, z równie często spotykanym przestepem jak i niedostępem; byk jednak końce racic zwraca więcej na zewnątrz niż łania (patrz. rys.65 A i B), która czasem bez mała sznuruje i stawia nogi o wiele prościej, prawie równolegle do kierunku drogi. Od śladów pasącego się w lesie bydła odróżnić można tropy jelenie przeważnie po wielkości, gdyż najczęściej są one mniejsze, a tylko duże byki maja ślady równych z bydłem rozmiarów; zato linia zewnętrzna racic u bydła nie jest tak eliptyczna i bardziej do boków i ku końcowi spłaszczona. W galopie daje jeleń susy nieraz tak wielkie, zostawiając trop, wskazany na rysunku 65C, o różnej rozciągłości, zależnej od tempa biegu.

16. SARNA

          Małe o miłych linjach raciczki zostawiają równie miła tropy, łatwe do rozpoznania z powodu swojej nieznacznej wielkości, a różne od śladów owczych właśnie przez harmonijność linji, jak to wskazuje rys.70.
           Pojedyńcze odciski kozła i kozy różnią się jedynie wielkością, nieco większym zaokrągleniem końców racic i większym ich zbliżeniem przy chodzie krokiem. Młode mają raciczki wyraźnie ku przodowi zwężone i im sztuka starsza, tym bardziej trop z przodu okrągły. W kroku i kłusie tylne raciczki nie odbijają się tak jak u jelenia, a jedynie występują na tropach przy szybszym biegu, w susach. Racice rozszerzają się w miarę wzrostu szybkości, jak to można widzieć z rysunków.
           Rys.69. Odcisk w błocie racicy kapitalnego kozła
           Rys.70. Odciski racic sarnich: A-koźlęcia, B-kozy, C-kozła
168
           Rys.71. Odcisk tropu sarny w kłusie na śniegu
           Rys.72. Odcisk racic owcy
           Rys.73. Odcisk gonnego tropu sarny
           Rys.74. Schemat gonnego tropu sarny
           Rys.75. Schemat tropu sarniego w kroku: A-kozła, B-kozy

17. KOZICA

           Trop kozicy łatwo rozróżnić po charakterystycznym wyglądzie, a także z powodu, że na terenach przez nią zamieszkałych nie bywa innych kopytowców, za wyjątkiem owiec, ślad których (rys.72) różni się znacznie od giemzowego.

           Rys.76. Odcisk prawych racic kozicy: A-przedniej, B-tylnej

18. DZIK

           Trop jego łatwy do rozpoznania z powodu wyraźnego w każdym chodzie odbicia parki tylnych raciczek, bardzo na zewnątrz rozchylonych. Odcisk jest z przodu przypłaszczony, często o racicach niejednakowej długości i nierównego wygięcia. tropy dwojga płci nie różnią się zasadniczo między sobą,
           Rys. 77. Odcisk prawej pary raciczek warchlaka-prosięcia
           Rys.78. Odcisk lewej pary racic warchlaka-roczniaka.
       170
           Rys.79. Odcisk lewej pary racic trzyletniego wycinka
           Rys.80. Odcisk prawej pary racic dużej maciory (wagi 280 funtów)
           Rys.81. Schemat tropu trzyletniej maciory
           Rys.82. Ślad gonny dwuletniego dzika
           Rys.83. Odcisk prawej łapy kaczki krzyżówki
171
natomiast wielkość sztuki i jej waga wpływa na zwiększenie tropu. Trop dużej maciory, jak widać na rysunku, dochodzi do 10 cm. długości, podczas gdy odyńca 700-funtowego może wynosić 16-18 cm. Ślad w kroku i kłusie prawie zawsze z niedostępem; w schemacie podobnym do innych kopytowców. W głębokim śniegu ryje dzik swym całem, krótkonogiem cielskiem głęboką bruzdę, zasypując ślady racic. Stado idzie też często gęsiego i można przy wprawie określić jego ilość po mniej lub więcej wygładzonych ścianach tej bruzdy.

19. PTACTWO

           Podaję tu rysunki śladów najczęściej spotykanych ptaków, szczególnie kurowatych, a także ślad żórawia, dropia, kuliga wielkiego i krzyżówki, jako typu wszystkich kaczek. Ślad gęsi podobny zupełnie do kaczego, tylko większy, zaś łabędzi- tegoż kształtu- dochodzi do 15 cm. długości i 18 cm. szerokości.
           Rys.84. A- odcisk lewej łapy koguta-głuszca, B-schemat kroku głuszca, C-schemat kroku głuszca w czasie toku na ziemi.
           Z kurowatych największy trop ma naturalnie głuszec kogut, potym bażant i cietrzew, 3 mniejsze gatunki - jednakowej mniej więcej wielkości. Ślad kuropatwi, bardzo znany, różni się dłuższymi i bardziej odchylonymi niż u jarząbka palcami, zaś pardwy - powodu ich obrośnięcia, szczególnie w zimie, po same pazury- ma wygląd bardzo typowy, jak to widać na rysunku 86 B.
172
           Rys.85. Odciski łap: A-cietrzewia, B-kuropatwy>
                       Schemat kroków: C-cietrzewia, D-kuropatwy
           Rys.86. Odcisk łapek i schematy kroku: A-jarząbka, B-pardwy, C-bażanta
173
           Rys.87. Odcisk lewej stopy żórawia
           Rys.88 Odcisk łap: A-kuliga wielkiego, B-dropia

174

20. INNE TROPY

           Zamieszczam parę rysunków tropów sztuk, nie należących do zwierzyny, a spotykanych na terenach łowieckich i mogących swą obecnością zwrócić uwagę myśliwego.
           Rys.89. Schemat tropu kota domowego
           Rys.90. Odcisk łapki kota domowego
           Rys.91. Odciski łapek jeża.
           Rys.92. Odcisk lewej przedniej łapki wiewiórki
           Rys.93. Schemat tropu wiewiórki
175
           Rys.94.Odcisk lewej stopy czapli
           Rys.95. Odciski stóp: A-bociana białego, B-wrony, C-schemat kroku wrony